Europejski przemysł produkcyjny stoi u progu zmian regulacyjnych, które zapowiadają nowe podejście do sposobu projektowania i obsługi maszyn.
Rozporządzenie UE w sprawie maszyn (Machinery Regulation, MR), które wejdzie w życie w styczniu 2027 r., ma na celu unowocześnienie sposobu oceny każdej maszyny – zarówno nowo zbudowanej, jak i znacząco zmodyfikowanej – pod kątem podatności na cyberzagrożenia. Na pierwszy rzut oka rozporządzenie może wydawać się po prostu kolejnym rozdziałem w historii dyrektywy maszynowej z 2006 r. Jednak w przeciwieństwie do swojego poprzednika, będzie ono automatycznie stosowane we wszystkich państwach członkowskich UE od pierwszego dnia, tworząc jednolite standardy i jedno źródło wiedzy dla producentów maszyn.
Pod powierzchnią technicznych wymagań rozporządzenia kryje się coś znacznie głębszego: sygnał ostrzegawczy w kwestii cyberbezpieczeństwa. To przypomnienie, że bezpieczeństwo maszyn zależy w równym stopniu od bezpieczeństwa cybernetycznego, jak i tradycyjnych rozwiązań inżynierskich.
Przywracanie świadomości w branży
Jeśli chodzi o normy i regulacje przemysłowe, łatwo założyć, że wszyscy wiedzą, co ich czeka. W rzeczywistości szczegóły i wpływ MR dopiero teraz zaczynają się ujawniać. Nawet duże, ugruntowane firmy mogą zakładać, że zapewnienie zgodności będzie szybkim zadaniem administracyjnym. Mniejsze firmy są często gorzej przygotowane, dysponując ograniczoną wiedzą specjalistyczną lub zasobami, aby móc nadążać za nowymi wymogami. Jednak przestrzeganie nadchodzących przepisów nie jest opcjonalne – producenci maszyn muszą spełnić ich wymagania, aby uzyskać oznakowanie CE, a maszyny niezgodne z przepisami w ogóle nie trafią na rynek.
Kluczem do sukcesu wydaje się być odpowiednie przygotowanie. Producenci, którzy odpowiednio wcześnie zintegrują cyberbezpieczeństwo ze swoimi procesami projektowania i eksploatacji, przekonają się, że przejście na nowe standardy jest stosunkowo bezbolesne. Dla innych nadszedł czas, aby rozpocząć budowanie strategii. Chociaż nikt nie jest proszony o zaczynanie od zera, każdy musi być w stanie wykazać, że odporność na cyberataki została przeanalizowana, uwzględniona i udokumentowana.
Co się faktycznie zmienia?
Najbardziej zauważalną zmianą w Rozporządzeniu Maszynowym jest nacisk na cyberbezpieczeństwo jako nierozerwalnej części ogólnego bezpieczeństwa. Producenci maszyn będą musieli przeprowadzać oceny ryzyka, identyfikując miejsca i sposoby narażenia swoich systemów na cyberataki.
Aby to wesprzeć, nowa zharmonizowana norma – EN50742 „Ochrona przed modyfikacją” – ma określić, jak należy przeprowadzać te oceny i jakie funkcje cyberbezpieczeństwa muszą być wbudowane w maszyny. Przestrzeganie tej nadchodzącej normy będzie najprostszym sposobem na spełnienie wymogów Rozporządzenia w sprawie maszyn.
Wyniki tych ocen mogą wykazać, że istniejące procesy są wystarczające lub mogą wskazywać na potrzebę dalszych działań. Na przykład maszyna działająca całkowicie offline może potrzebować niewiele więcej niż potwierdzenia, że jest odłączona od sieci. Jednak każda maszyna ze zdalnym dostępem, połączeniami sieciowymi lub funkcjonalnością w chmurze będzie musiała posiadać dowody potwierdzające, że jej zabezpieczenia cyfrowe są wystarczające i solidne.
Chociaż nie ma wyraźnego wymogu angażowania strony trzeciej do przeprowadzenia oceny, może to być najbezpieczniejsze podejście dla firm nieposiadających własnej wiedzy specjalistycznej w zakresie cyberbezpieczeństwa. Ostatecznie każdy producent jest odpowiedzialny za udowodnienie, że wdrożono praktyki zabezpieczające jego maszyny.
Subtelna, ale kluczowa zmiana
Zgodność to jedno, ale szczegółowa dokumentacja ma ogromne znaczenie w przypadku MR. Producenci muszą posiadać przejrzyste i identyfikowalne zapisy potwierdzające, że ryzyka związane z cyberbezpieczeństwem zostały przeanalizowane, a ocena ryzyka wspiera podejmowanie świadomych decyzji.
Nieprzestrzeganie przepisów będzie problemem zarówno prawnym, jak i technicznym. Rozporządzenie uznaje jednak, że czasami właściwym sposobem postępowania jest zaniechanie działań, pod warunkiem, że powody są jasno udokumentowane i uzasadnione. Celem jest promowanie świadomych, przemyślanych wyborów, a nie tylko automatyczne odhaczanie pól wyboru.
Równie ważny jest fakt, że rozporządzenie wprowadza aktualizację w kontekście samej dokumentacji. Dozwolona jest w pełni cyfrowa dokumentacja, eliminując przestarzałą potrzebę drukowanych instrukcji i papierowych certyfikatów.
Narzędzia wspierające producentów maszyn
Nowe wymagania pojawią się szybciej niż się tego spodziewamy, dlatego ABB chce pomóc producentom maszyn pewnie poruszać się po tych zmianach. Dlatego dążymy do tego, aby nasze komponenty – od sterowników programowalnych (PLC) po falowniki, silniki i powiązane urządzenia – spełniały nowe przepisy i były wspierane przez przejrzystą dokumentację na poziomie bezpieczeństwa.
Wykorzystując komponenty, które spełniają już niezbędne wymagania w zakresie cyberbezpieczeństwa, producenci mogą uprościć własne procesy zapewniania zgodności. Znacznie łatwiej jest zbudować bezpieczną maszynę z już zabezpieczonych części, niż próbować dodawać zabezpieczenia po fakcie. Przykładem jest napęd maszynowy ACS380‑E firmy ABB, zaprojektowany z uwzględnieniem cyberbezpieczeństwa od podstaw. Podejście oparte na idei „bezpieczeństwo przez projektowanie” pomaga konstruktorom maszyn wzmocnić ochronę na poziomie urządzenia i łatwiej udowodnić zgodność z nowymi wytycznymi MR. W przyszłości celem jest, aby napędy ABB posiadały niezależny certyfikat zewnętrzny potwierdzający zgodność z wymogami cyberbezpieczeństwa i wytycznymi MR. To coraz częstsze oczekiwanie całej branży, na które ABB stara się szybko i właściwie odpowiedzieć.
Sterowniki PLC odgrywają w tym obszarze równie ważną rolę jak napędy, działając jako „mózgi” systemów automatyki. Właśnie dlatego wymagają takiego samego poziomu wbudowanej ochrony. Na przykład platforma sterowników PLC AC500 firmy ABB zawiera funkcje cyberbezpieczeństwa, takie jak testy odporności i podatności na ataki, zapewniając jednocześnie odporność systemów sterowania na pojawiające się zagrożenia.
Oprócz zapewnienia zgodności naszych produktów z nowymi normami, współpracujemy z naszymi klientami, aby wyjaśnić, co przepisy te oznaczają w praktyce – a konkretnie, jak przeprowadzać skuteczne oceny cyberbezpieczeństwa i prawidłowo dokumentować ich wyniki. Celem jest uczynienie gotowości regulacyjnej naturalną częścią procesu projektowania, a nie czymś, co jest uwzględniane na końcu, co często może powodować pośpiech producentów i ryzyko braku zgodności.
Cyberbezpieczeństwo jako siła napędowa postępu
Zupełnie naturalne są pojawiające się wątpliwości i pytania, czy nowe wymogi dotyczące cyberbezpieczeństwa mogą stanowić przeszkodę dla innowacji lub transformacji cyfrowej. W rzeczywistości jest jednak odwrotnie. Bez bezpieczeństwa zaufanie do technologii sieciowych – takich jak przemysłowy Internet Rzeczy – gwałtownie spada. Zaufanie do cyfryzacji zaczyna się dopiero wtedy, gdy firmy mają pewność, że potrafią skutecznie zarządzać ryzykiem. Dostęp do danych ma swoją cenę, ale ta cena to inwestycja w długoterminową odporność i rozwój.
Przygotowania na przyszłość
Dla producentów pierwszym i najważniejszym krokiem w poruszaniu się po nadchodzącym Rozporządzeniu Maszynowym jest przeprowadzenie oceny ryzyka cyberbezpieczeństwa. Nawet jeśli ocena wykaże, że nie ma potrzeby natychmiastowych zmian, sam proces stanowi dowód należytej staranności i stanowi punkt wyjścia dla długoterminowej strategii i zgodności. Wytyczne dotyczące przeprowadzania tej oceny zostaną określone w nadchodzącej normie EN50742 dotyczącej ochrony przed modyfikacją, która określa zarówno proces, jak i techniczne oczekiwania dotyczące wbudowania cyberbezpieczeństwa w projekt maszyny.
Dzięki zgodnym z przepisami komponentom i fachowemu doradztwu, ABB pomaga klientom płynnie przejść do ery nowych regulacji. Celem jest nie tylko zapewnienie zgodności dzisiaj, ale także zapewnienie, że maszyny przemysłowe będą w stanie sprostać wymaganiom przyszłości.
