หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมอุปกรณ์ป้องกันไฟรั่วไฟดูดคุณภาพสูงอย่าง ABB RCCB และ RCBO ที่ผ่านมาตรฐาน IEC 61008/มอก.2425-2560 และ IEC 61009/มอก.909-2548 จึงไม่สามารถปรับค่าความไว และไม่สามารถต่อตรง (By-pass) ได้ คำตอบก็คือ "เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้ใช้งาน" ซึ่งเหตุผลก็คือ

1. ความไวได้รับการออกแบบมาอย่างเหมาะสมสำหรับการใช้งานแล้ว

อุปกรณ์ RCCB และ RCBO ที่ผ่านมาตรฐานสากลจะมีค่าความไวที่กำหนดไว้อย่างชัดเจนตามวัตถุประสงค์การใช้งาน:

• 30 mA:
  • ป้องกันชีวิตทั่วไป (มาตรฐาน)
  • ใช้สำหรับเต้ารับในบ้าน เครื่องทำน้ำอุ่น ปั๊มน้ำ เครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไป
• 100 mA:
  • ป้องกันไฟไหม้ (วงจรขนาดกลาง)
  • ใช้สำหรับ วงจรแสงสว่าง เครื่องปรับอากาศ อุปกรณ์ขนาดกลาง
• 300 mA:
  • ป้องกันไฟไหม้ (วงจรขนาดใหญ่)
  • ใช้สำหรับ วงจรหลักของอาคาร เครื่องจักรอุตสาหกรรม ระบบไฟฟ้าขนาดใหญ่

   

⚠️ ตามมาตรฐาน IEC60479-2 ระบุไว้ว่าหากร่างกายสัมผัสถูกกระแสไฟฟ้า 50 mA เป็นเวลา 1 วินาที จะส่งผลทำให้หัวใจหยุดเต้นได้ ดังนั้นการกำหนดค่าความไวเอาไว้ที่ 30 mA จึงเป็นค่ามาตรฐานที่เหมาะสมและปลอดภัยสำหรับการป้องกันชีวิต

2. ป้องกันไม่ให้มีการปรับแต่งที่ไม่เหมาะสม

หากอุปกรณ์นั้น สามารถปรับค่าความไวได้ อาจก่อให้เกิดปัญหาดังนี้:

• การปรับค่าความไวจนต่ำเกินไป (เช่น จาก 30 mA เป็น 50-100 mA) ผลที่ตามมาก็คือ อุปกรณ์อาจตัดวงจรได้ไม่ทันท่วงทีเมื่อเกิดไฟรั่ว ทำให้ผู้ใช้งานถูกไฟดูดจนเสียชีวิตได้
• การปรับค่าความไวให้สูงเกินไป (เช่น จาก 30 mA เป็น 10 mA) ผลที่ตามมาจะทำให้อุปกรณ์ตัดวงจรบ่อยเกินไป (Nuisance Tripping) ทำให้ผู้ใช้งานรำคาญจนอาจเลือกที่จะปิดการใช้งาน  หรือ By-pass ซึ่งนับเป็นอันตรายสูงสุด
• การปรับแต่งโดยไม่มีความรู้ ผลที่ตามมา คือผู้ใช้งานทั่วไปหรือช่างที่ไม่มีความรู้เฉพาะทางอาจปรับค่าผิดพลาด ทำให้ระบบป้องกันไม่ทำงานตามที่ควรจะเป็น

3. อันตรายจากการ By-pass (ต่อตรง)

การ By-pass หรือต่อตรงอุปกรณ์ RCCB/RCBO เป็นการมองข้ามความปลอดภัยโดยสิ้นเชิง เพราะ:

• ไม่มีการป้องกันไฟรั่วไฟดูดเลย = เสี่ยงถูกไฟดูดถึงตายได้ทันที
• ไม่มีการป้องกันไฟไหม้จากกระแสรั่ว = เสี่ยงเกิดเพลิงไหม้ได้
• ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน IEC 61008 และ IEC 61009

ยกตัวอย่างเช่น โรงงานแห่งหนึ่งมีปัญหาอุปกรณ์ RCCB ตัดวงจรบ่อย ช่างจึงตัดสินใจต่อตรง (By-pass) เพื่อให้การผลิตไม่หยุดชะงัก ผลที่ตามมาคือ เมื่อเกิดไฟรั่วที่เครื่องจักร ทำให้พนักงานถูกไฟดูดบาดเจ็บสาหัส 3 ราย และเกิดไฟไหม้ทำให้เสียหายกว่า 5 ล้านบาท

4. รักษาเสถียรภาพและความน่าเชื่อถือ

อุปกรณ์ที่ไม่มีการปรับตั้งค่าจะมีความน่าเชื่อถือสูงกว่าเพราะ:

• ทำงานสม่ำเสมอ: ค่าความไวคงที่ตลอดอายุการใช้งาน
• ผ่านการทดสอบมาตรฐาน: ทุกตัวผ่านการทดสอบตาม IEC 61008 และ IEC 61009 อย่างเข้มงวด
• ลดข้อผิดพลาดจากผู้ใช้งาน: ไม่มีโอกาสที่จะตั้งค่าผิดพลาด

⚠️ สัญญาณเตือน: เมื่อ RCCB/RCBO ตัดวงจรบ่อย

หากอุปกรณ์ RCCB/RCBO ตัดวงจรบ่อย ไม่ใช่ว่าอุปกรณ์มีปัญหา แต่เป็นสัญญาณเตือนว่า "มีปัญหาในระบบไฟฟ้า" ที่ต้องแก้ไข อย่าเลือกที่จะ By-pass!

สาเหตุที่ทำให้ตัดวงจรบ่อยและวิธีแก้ไขที่ถูกต้อง:

สาเหตุ: กรณีมีไฟรั่วจริง

• วิธีแก้: ให้รีบตรวจสอบและซ่อมแซมสายไฟหรือเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ชำรุด
• ❌ ห้าม By-pass เด็ดขาด!

สาเหตุ: ความชื้นสูง

• วิธีแก้: ติดตั้งอุปกรณ์กันน้ำ หรือปรับปรุงการระบายอากาศ
• ✅ ใช้ RCCB/RCBO ที่เหมาะกับสภาพแวดล้อม

สาเหตุ: มีกระแสรั่วสะสมจากวงย่อยหลายๆวงจรรวมกัน (Cumulative Leakage)

• วิธีแก้: แยกวงจรย่อยและติดตั้ง RCCB/RCBO เพิ่มเติม
• ✅ ออกแบบระบบใหม่ให้เหมาะสม

วิธีการเลือกใช้ RCCB หรือ RCBO ที่ถูกต้อง

• เลือกค่าความไวที่เหมาะสม: 30 mA สำหรับวงจรเต้ารับในบ้าน, เครื่องทำน้ำอุ่น, ปั๊มน้ำ, เครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไป, 100-300 mA สำหรับป้องกันไฟไหม้
• ทดสอบการทำงานทุกเดือน: กดปุ่ม TEST เพื่อตรวจสอบว่าอุปกรณ์ยังทำงานได้ปกติ
• ไม่ By-pass ไม่ปรับแต่งค่าความไว: ควรเลือกใช้ RCCB และ RCBO ที่ได้มาตรฐาน IEC ซึ่งจะไม่สามารถ By-pass หรือต่อตรงได้ เพื่อความปลอดภัยสูงสุด
• ติดตั้งโดยช่างมืออาชีพ: เพื่อให้มั่นใจว่าการติดตั้งถูกต้องและปลอดภัย
• เปลี่ยนทันทีหากอุปกรณ์ชำรุด: อย่ารอให้เกิดอุบัติเหตุที่ไม่คาดคิด

จุดเด่นของ ABB RCCB และ RCBO

• มีค่าความไวคงที่และแม่นยำ: RCCB และ RCBO ของ ABB จะไม่มีการปรับตั้งค่า หรือ By-pass ได้ เพื่อความปลอดภัยสูงสุด
• ผ่านการทดสอบอย่างเข้มงวดมาตรฐานสากล IEC 61008 และ IEC 61009
• ได้รับการรับรองจากสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มอก.2425-2560 สำหรับ RCCB และ มอก.909-2548 สำหรับ RCBO
• ได้รับการออกแบบมาให้ทนทานและใช้งานได้ยาวนาน
• ติดตั้งง่าย: แบบ Bolt-on ติดตั้งบนราง DIN-Rail
• มีหลากหลายรุ่น: มีทั้ง RCCB (2P, 4P) และ RCBO (1P, 1P+N, 3P+N) ให้เลือกตามความต้องการ

สรุป

ABB RCCB และ RCBO ที่ไม่มีการปรับตั้งค่าความไวและไม่สามารถ By-pass ได้ ไม่ใช่ข้อจำกัด แต่เป็น "การออกแบบเพื่อความปลอดภัยสูงสุด" ตามมาตรฐานสากล IEC 61008 และ IEC 61009 เพื่อ:

• ป้องกันการตั้งค่าผิดพลาดที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต
• ป้องกันการ By-pass ที่มองข้ามความปลอดภัย
• รักษาเสถียรภาพและความน่าเชื่อถือของระบบป้องกัน
• ให้ความปลอดภัยสูงสุดแก่ผู้ใช้งานตลอดอายุการใช้งาน